Η Κύπρος στο κατώφλι της ενεργειακής μετάβασης: από εισαγωγέας, εξαγωγέας

Η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί τα επόμενα χρόνια να αλλάξει ριζικά τον ρόλο της στον ενεργειακό χάρτη της περιοχής. Μέχρι πρόσφατα η χώρα εξαρτιόταν σχεδόν εξ ολοκλήρου από τις εισαγωγές καυσίμων, ενώ σήμερα ετοιμάζεται να ξεκινήσει την παραγωγή δικού της φυσικού αερίου και να στραφεί στις εξαγωγές προς την Ευρώπη.

Πόσο ρεαλιστικά είναι όμως αυτά τα σχέδια; Και θα μπορέσει η Κύπρος όχι μόνο να κερδίσει από το φυσικό αέριο, αλλά και να διασφαλίσει τη δική της ενεργειακή ασφάλεια;

Ενεργειακή εξάρτηση: η ευπάθεια του νησιού

Σήμερα η Κύπρος παραμένει μία από τις πιο εξαρτημένες από τις εισαγωγές ενεργειακών πόρων χώρες της ΕΕ. Η ηλεκτρική ενέργεια εδώ παράγεται κυρίως από μαζούτ και ντίζελ – ακριβές και περιβαλλοντικά επιβλαβείς πηγές.

Η μετάβαση στο φυσικό αέριο αναμένεται να αλλάξει την κατάσταση. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η ετήσια ανάγκη της χώρας θα ανέλθει σε περίπου 1 δισεκατομμύριο κυβικά μέτρα φυσικού αερίου – ένας συγκριτικά μικρός όγκος για τα παγκόσμια δεδομένα, αλλά κρίσιμος για την εθνική οικονομία. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αστάθεια των παγκόσμιων προμηθειών. Οι βασικές διαδρομές μεταφοράς ενέργειας διέρχονται από στενά θαλάσσια «περάσματα» – όπως τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Οποιεσδήποτε συγκρούσεις σε αυτές τις ζώνες μπορούν να διακόψουν απότομα τον εφοδιασμό καυσίμων.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάπτυξη της δικής της παραγωγής φυσικού αερίου για την Κύπρο δεν είναι απλώς μια οικονομική ευκαιρία, αλλά ζήτημα εθνικής ασφάλειας.

Ποια κοιτάσματα φυσικού αερίου έχουν ανακαλυφθεί στην Κύπρο;

Στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κυπριακής Δημοκρατίας έχουν ήδη ανακαλυφθεί τέσσερα εμπορικά υποσχόμενα κοιτάσματα, τα οποία επιβεβαιώνουν το υψηλό δυναμικό του υπεδάφους του νησιού:

• «Αφροδίτη»·
• «Κρόνος»·
• «Γλαύκος»·
• «Πήγασος».

Ιδιαίτερο ρόλο παίζει το τεμάχιο 10, όπου οι εταιρείες ExxonMobil και QatarEnergy ανακάλυψαν αποθέματα περίπου 7 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών (περίπου 200 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα). Συνολικά, οι πόροι της Κύπρου εκτιμώνται σε περισσότερα από 300 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Ακόμα κι αν εξορυχθεί μόνο το μισό, αυτό αρκεί στη χώρα για περισσότερα από 100 χρόνια δικής της κατανάλωσης.

Πότε θα ρεύσει το πρώτο αέριο;

Το έργο που βρίσκεται πιο κοντά στην έναρξη είναι το κοίτασμα «Κρόνος». Αναμένεται ότι:

• η παραγωγή θα ξεκινήσει στα τέλη του 2027 – αρχές του 2028·
• το φυσικό αέριο θα εξάγεται μέσω των υποδομών της Αιγύπτου.

Στη συνέχεια θα τεθούν σε λειτουργία και άλλες εγκαταστάσεις: η «Αφροδίτη» μπορεί να λειτουργήσει έως το 2031–2032, και τα έργα του τεμαχίου 10 κοντά στο 2033. Αυτό σημαίνει ότι ήδη από την αρχή της επόμενης δεκαετίας, η Κύπρος θα μπορεί όχι μόνο να καλύπτει τις ανάγκες της, αλλά και να εξάγει σταθερά πρώτες ύλες.

Προτεραιότητα στις εξαγωγές

Είναι ενδιαφέρον ότι η τρέχουσα στρατηγική της Κύπρου δίνει έμφαση όχι στην εσωτερική αγορά, αλλά στις εξαγωγές. Σύμφωνα με τα σχέδια, έως και το 80% του παραγόμενου φυσικού αερίου θα κατευθύνεται στην Ευρώπη. Αυτό είναι κατανοητό: η ΕΕ αναζητά ενεργά εναλλακτικές λύσεις για τους παραδοσιακούς προμηθευτές και το κυπριακό αέριο μπορεί να αποτελέσει μέρος της στρατηγικής ενεργειακής διαφοροποίησης.

Για την Κύπρο, αυτή είναι μια ευκαιρία να αποκτήσει σημαντικά έσοδα και να ενισχύσει την πολιτική της σημασία. Υπάρχει όμως και ένας κίνδυνος: η προτεραιότητα στις εξαγωγές μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου.

Θα μπορέσει η Κύπρος να σταματήσει πλήρως τις εισαγωγές αερίου;

Η Κύπρος είναι σε θέση να σταματήσει πλήρως τις εισαγωγές φυσικού αερίου μέχρι το 2030–2032, υπό την προϋπόθεση ότι όλα τα ανακαλυφθέντα κοιτάσματα θα τεθούν σε λειτουργία. Θεωρητικά, αυτό μπορεί να γίνει αρκετά γρήγορα: ήδη με την έναρξη του «Κρόνου» το 2028, η χώρα θα μπορεί να καλύπτει εν μέρει τις ανάγκες της. Ωστόσο, πολλά εξαρτώνται από πολιτικές αποφάσεις – κυρίως από το ποιο μερίδιο της παραγωγής θα παραμένει εντός της χώρας.

Το «στενό» σημείο: ο τερματικός στο Βασιλικό

Το βασικό στοιχείο όλης της στρατηγικής για το φυσικό αέριο είναι η υποδομή. Και εδώ η Κύπρος έχει ένα πρόβλημα. Το έργο του τερματικού σταθμού LNG στην περιοχή του Βασιλικού, που ξεκίνησε ήδη από το 2018–2019, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Οι αιτίες ήταν πολιτικές διαφωνίες στο παρελθόν και η διαιτησία με τον εργολάβο.

Αυτός ο τερματικός είναι απαραίτητος για:

• την εισαγωγή φυσικού αερίου κατά τη μεταβατική περίοδο·
• τη μείωση των τιμών του ηλεκτρικού ρεύματος.

Αυτή τη στιγμή οι αρχές στο νησί διεξάγουν διαπραγματεύσεις με νέους εταίρους, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών από τα ΗΑΕ. Εάν η διαδικασία επιταχυνθεί, η έναρξη είναι δυνατή ήδη από το 2027–2028.

Το φυσικό αέριο ως ευκαιρία και πρόκληση

Η Κύπρος σήμερα βρίσκεται σε μια μοναδική κατάσταση. Από τη μία πλευρά – σημαντικοί πόροι και ενδιαφέρον από την Ευρώπη. Από την άλλη – καθυστερήσεις στις υποδομές και περίπλοκη γεωπολιτική. Το κύριο ερώτημα είναι πώς θα γίνει η σωστή διαχείριση αυτού του πόρου. Οι ειδικοί συμφωνούν σε ένα πράγμα: είναι σημαντικό για την Κύπρο να μην επαναλάβει τα λάθη άλλων χωρών, όπου οι εξαγωγές απέφεραν έσοδα αλλά δεν έλυσαν τα εσωτερικά προβλήματα.

Συνοπτικά συμπεράσματα:

• Η Κύπρος διαθέτει αποθέματα φυσικού αερίου άνω των 300 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων, που καλύπτουν τις ανάγκες της χώρας για έναν αιώνα.
• Η πρώτη βιομηχανική παραγωγή στο κοίτασμα «Κρόνος» αναμένεται το 2027–2028.
• Το 80% του πόρου που θα εξορύσσεται σχεδιάζεται να κατευθύνεται για εξαγωγή σε χώρες της ΕΕ.
• Η ολοκλήρωση του τερματικού στο Βασιλικό είναι κρίσιμη προϋπόθεση για την ενεργειακή ανεξαρτησία της Κύπρου.