Η άρνηση αποκάλυψης των δωρητών υπονόμευσε εκ νέου την εμπιστοσύνη στους θεσμούς

Η αρνητική απάντηση του Γενικού Ελεγκτή — μετά από διαβούλευση με τη Νομική Υπηρεσία — στο αίτημα της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κύπρου για την παροχή ονομαστικού καταλόγου δωρητών για σκοπούς κοινοβουλευτικού ελέγχου κατέδειξε εκ νέου γιατί η εμπιστοσύνη της κοινωνίας στους κρατικούς θεσμούς βρίσκεται σε κρίσιμα χαμηλό επίπεδο.

Η απόφαση ελήφθη στο πλαίσιο διαρροής βίντεο, στο οποίο το Ταμείο Κοινωνικής Στήριξης εμφανίζεται ως δομή που φέρεται να αλληλεπιδρά με επιχειρηματίες και «επενδυτές», λαμβάνοντας δωρεές σε αντάλλαγμα για την προώθηση αιτημάτων. Παρά τον δημόσιο αντίκτυπο, η Νομική Υπηρεσία και ο Γενικός Ελεγκτής έκριναν ότι τα στοιχεία των δωρητών δεν πρέπει να αποκαλυφθούν, ούτε καν για σκοπούς κοινοβουλευτικής διερεύνησης.

Έτσι, ο κοινοβουλευτικός έλεγχος ουσιαστικά μπλοκαρίστηκε, με επίκληση της προστασίας των προσωπικών δεδομένων των εταιρειών. Οι επικριτές της απόφασης επισημαίνουν ότι μια τέτοια προσέγγιση θέτει τα ιδιωτικά συμφέροντα πάνω από τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την ομαλή λειτουργία της δημοκρατίας.

Ιδιαίτερα ερωτήματα εγείρει το γεγονός ότι:

• τα πολιτικά κόμματα υποχρεούνται να αποκαλύπτουν τους δωρητές τους, ενώ το ταμείο όχι·
• εταιρείες με επιχειρηματικές σχέσεις με το κράτος ενδέχεται να κατέβαλαν ταυτόχρονα μεγάλες δωρεές·
• η άρνηση παροχής δεδομένων επιτρέπεται από τον νόμο μόνο σε περιπτώσεις απειλής για την εθνική ασφάλεια ή την εξωτερική πολιτική — κάτι που στην προκειμένη περίπτωση δεν τεκμηριώθηκε.

Ήδη νωρίτερα, η Ελεγκτική Υπηρεσία είχε επισημάνει ότι οι εισφορές σε ειδικό ταμείο δημιουργούν συνθήκες ιδιαίτερων σχέσεων μεταξύ δωρητών και εκτελεστικής εξουσίας, γεννώντας εύλογες υποψίες σύγκρουσης συμφερόντων και πιθανής διαφθοράς. Το βίντεο ενίσχυσε περαιτέρω αυτές τις ανησυχίες, δείχνοντας παραστατικά πώς οι δωρεές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την εξασφάλιση προνομιακής προσοχής από τις αρχές.

Παρά ταύτα, η Νομική Υπηρεσία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «δεν υπάρχουν νομικές βάσεις για την αποκάλυψη των δεδομένων», παρότι το 2023 το ταμείο κατάφερε να συγκεντρώσει 6,4 εκατ. ευρώ. Κατά τους επικριτές, αυτό ουσιαστικά νομιμοποιεί την αδιαφάνεια και την έλλειψη ελέγχου επί της εκτελεστικής εξουσίας.

Στην παρούσα κατάσταση, η ευθύνη μεταφέρεται εκ νέου στο κοινοβούλιο — το οποίο, αξιοποιώντας τις συνταγματικές του αρμοδιότητες, μπορεί να απαιτήσει την αποκάλυψη πληροφοριών και να αναγάγει το ζήτημα σε πολιτικό επίπεδο. Όλο και συχνότερα ακούγονται εκκλήσεις για τη διάλυση του ταμείου και τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων του σε άλλους κρατικούς φορείς, καθώς το ισχύον μοντέλο διακυβέρνησης φέρεται να δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα επιλύει.

Στο πλαίσιο αυτό, διαμορφώνεται ολοένα και πιο καθαρά η εικόνα ενός συστήματος εξουσίας που δεν θεωρεί αναγκαίο να λογοδοτεί στην κοινωνία, όπου η διαφάνεια αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο και όχι ως θεμέλιο της δημοκρατίας. Ανησυχία προκαλεί όχι μόνο η συμπεριφορά της εκτελεστικής εξουσίας, αλλά και ο ρόλος των θεσμών που, κατά τους επικριτές, δεν ανταποκρίνονται στις ευθύνες τους, εμβαθύνοντας την κρίση εμπιστοσύνης και τη δημοκρατική αστάθεια.