ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΟ ΙΡΑΝ | ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ 8 ΜΑΡΤΙΟΥ, ΗΜΕΡΑ 8 Η ΚΛΙΜΑΚΩΣΗ ΞΕΠΕΡΝΑ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ: ΚΥΠΡΟΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΖΩΝΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η όγδοη ημέρα του πολέμου μεταξύ Ιράν και Ισραήλ δείχνει μια αξιοσημείωτη αλλαγή στον χαρακτήρα της σύγκρουσης. Ενώ τις πρώτες ημέρες οι πλευρές έδειχναν ετοιμότητα για κλιμάκωση μεγάλης κλίμακας, τώρα η ένταση των άμεσων πληγμάτων από το Ιράν κατά του Ισραήλ έχει μειωθεί. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το τελευταίο εικοσιτετράωρο καταγράφηκαν μόνο μεμονωμένες εκτοξεύσεις — ένας ή δύο βαλλιστικοί πύραυλοι ανά κύμα και μόνο λίγες επιθέσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τεχεράνη φαίνεται να ποντάρει στη διεύρυνση της πίεσης μέσω συμμαχικών δυνάμεων και πληγμάτων σε υποδομές στην περιοχή.

Η δραστηριότητα των φιλοϊρανικών οργανώσεων παραμένει υψηλή. Η Χεζμπολάχ συνεχίζει να επιτίθεται σε θέσεις του ισραηλινού στρατού στα σύνορα με τον Λίβανο και στο βόρειο Ισραήλ. Κατά τη διάρκεια του τελευταίου εικοσιτετραώρου, ο συναγερμός στις βόρειες περιοχές σήμανε σχεδόν κάθε ώρα. Ταυτόχρονα, οι Χούθι της Υεμένης εκτόξευσαν επτά drones προς το κοίτασμα πετρελαίου Σαΐμπα στη Σαουδική Αραβία. Παράλληλα συνεχίζονται οι επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ — κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης έχουν δεχθεί επίθεση εκεί ήδη εννέα πλοία.

Οι ενεργειακές υποδομές των χωρών του Περσικού Κόλπου γίνονται σταδιακά ένας από τους βασικούς στόχους. Το Κουβέιτ έχει ήδη αναφέρει μείωση της παραγωγής και διύλισης πετρελαίου λόγω της απειλής επιθέσεων. Η Σαουδική Αραβία προειδοποίησε την Τεχεράνη ότι σε περίπτωση συνέχισης των πληγμάτων στο έδαφος του βασιλείου και σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, το Ριάντ θα αναγκαστεί να απαντήσει.

Η στρατιωτική κατάσταση συνοδεύεται επίσης από νέες αναφορές για απώλειες. Η αστυνομία της Νέας Υόρκης ανακοίνωσε τον θάνατο ενός ακόμη Αμερικανού στρατιωτικού που βρισκόταν στο Κουβέιτ. Επίσημα γίνεται λόγος για «ιατρικό περιστατικό», ωστόσο στο πλαίσιο της σύγκρουσης τέτοιες αναφορές αναπόφευκτα προκαλούν αυξημένη προσοχή. Ο συνολικός αριθμός των νεκρών Αμερικανών στρατιωτικών στην περιοχή έφτασε τους επτά. Ο ισραηλινός στρατός, με τη σειρά του, ανέφερε δύο τραυματίες στρατιώτες κοντά στον νότιο Λίβανο. Περισσότεροι από 450 χιλιάδες κάτοικοι του Λιβάνου αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους λόγω των ισραηλινών πληγμάτων και των εντολών εκκένωσης.

Παράλληλα εμφανίζονται αναφορές που μπορεί να έχουν πολιτική σημασία στο εσωτερικό του ίδιου του Ιράν. Το ισραηλινό Κανάλι 12 ανέφερε ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιος του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, τραυματίστηκε ως αποτέλεσμα απόπειρας δολοφονίας. Επιβεβαίωση αυτής της πληροφορίας από ιρανικές πηγές δεν υπάρχει ακόμη.

Ιδιαίτερη προσοχή προκαλεί το γεγονός ότι ο πόλεμος βγαίνει σταδιακά εκτός των ορίων της Μέσης Ανατολής. Στη Νορβηγία σημειώθηκε έκρηξη κοντά στο προξενείο των ΗΠΑ στο Όσλο. Την ευθύνη για την επίθεση δεν έχει αναλάβει ακόμη κανείς, και οι πληροφορίες για θύματα παραμένουν ελλιπείς. Ωστόσο, το ίδιο το γεγονός της επίθεσης σε αμερικανική διπλωματική αποστολή στην Ευρώπη δείχνει ότι οι συνέπειες της σύγκρουσης μπορούν να επεκταθούν σημαντικά πέρα από το αρχικό θέατρο των πολεμικών επιχειρήσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, όλο και συχνότερα αναφέρεται και η Κύπρος. Το νησί παραδοσιακά θεωρείται ως μια σχετικά ασφαλής περιοχή στην ανατολική Μεσόγειο, ωστόσο η γεωγραφική του θέση και η παρουσία ξένων στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε αυτό το καθιστούν δυνητικά ευάλωτο σε συνθήκες διευρυνόμενης σύγκρουσης. Πολλοί θυμούνται ότι ακόμη και στο παρελθόν το νησί είχε αντιμετωπίσει παρόμοιες απειλές — στην ιστορία της Κύπρου υπήρξε έκρηξη στην πρεσβεία των ΗΠΑ, ενώ τα τελευταία χρόνια τα ζητήματα ασφάλειας των διπλωματικών αποστολών και των στρατιωτικών βάσεων παραμένουν αντικείμενο συνεχούς προσοχής.

Ακόμη και κατά τη διάρκεια ένοπλων συγκρούσεων, οι διπλωματικές αποστολές συνεχίζουν να επιτελούν το έργο τους. Τα προξενεία ασχολούνται με τη βοήθεια προς τους πολίτες, ενώ οι πρεσβείες διασφαλίζουν την πολιτική αλληλεπίδραση μεταξύ των κρατών. Ως εκ τούτου, οι επιθέσεις σε τέτοια αντικείμενα συνήθως θεωρούνται ως ένα εξαιρετικά επικίνδυνο σήμα — μπορούν να σημαίνουν την έναρξη της παγκοσμιοποίησης της σύγκρουσης και τη διεύρυνση του κύκλου των συμμετεχόντων.

Στο φόντο αυτών των γεγονότων ακούστηκε μια απροσδόκητη δήλωση του προέδρου του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν. Ανακοίνωσε ότι το προσωρινό ηγετικό συμβούλιο της χώρας ενέκρινε την απόφαση να σταματήσουν οι επιθέσεις σε γειτονικά κράτη, εκτός εάν τα πλήγματα κατά του Ιράν προέρχονται απευθείας από το έδαφός τους. Στην ουσία, πρόκειται για μια προσπάθεια περιορισμού της περαιτέρω εξάπλωσης της σύγκρουσης στις χώρες του Περσικού Κόλπου.

Ωστόσο, αυτή η δήλωση προκάλεσε ερωτήματα στους παρατηρητές. Το πολιτικό σύστημα του Ιράν είναι δομημένο με τέτοιον τρόπο ώστε ο πρόεδρος να μην κατέχει καθοριστική επιρροή στις στρατηγικές στρατιωτικές αποφάσεις. Οι βασικές αρμοδιότητες στον τομέα της ασφάλειας βρίσκονται στον ανώτατο ηγέτη, στη θρησκευτική ηγεσία και σε δομές που συνδέονται με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (ΣΦΙΕ). Είναι το ΣΦΙΕ που παίζει κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό και τη διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων εκτός της χώρας.

Ως εκ τούτου, προκύπτει μια αξιοσημείωτη αντίφαση. Από τη μια πλευρά, ο πρόεδρος δηλώνει ετοιμότητα για περιορισμό των επιθέσεων σε γειτονικά κράτη. Από την άλλη πλευρά, τα πλήγματα στις ενεργειακές υποδομές της περιοχής και οι επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα συνεχίζονται. Αυτό μπορεί να υποδηλώνει είτε ένα πολύπλοκο σύστημα συντονισμού αποφάσεων εντός της ιρανικής εξουσίας, είτε ότι η πολιτική ρητορική δεν συμπίπτει ακόμη πλήρως με τη στρατιωτική πρακτική.

Είναι πρόωρο να μιλάμε για οποιοδήποτε σχίσμα εντός της ιρανικής ηγεσίας. Ωστόσο, η διαφορά στις δηλώσεις και τις πράξεις γίνεται σταδιακά αισθητή. Σε συνθήκες πολέμου τέτοιες ανακολουθίες αναπόφευκτα προσελκύουν την προσοχή, ειδικά όταν πρόκειται για ένα κράτος με πολύπλοκο σύστημα κατανομής εξουσίας μεταξύ θρησκευτικών, στρατιωτικών και πολιτικών θεσμών.

Εν τω μεταξύ, ενώπιον των χωρών της περιοχής προκύπτει ένα άλλο ερώτημα. Ακόμη και αν το Ιράν προσπαθήσει πράγματι να περιορίσει τις περαιτέρω επιθέσεις, οι συνέπειες των πληγμάτων που έχουν ήδη σημειωθεί δεν θα εξαφανιστούν. Οι πετρελαϊκές υποδομές δέχθηκαν επιθέσεις, η ναυσιπλοΐα τέθηκε υπό απειλή και οι ενεργειακές αγορές άρχισαν να αντιδρούν στην αστάθεια.

Σε αυτές τις συνθήκες, πολλά κράτη του Περσικού Κόλπου βρίσκονται ενώπιον μιας δύσκολης επιλογής. Δεν μπορούν να αγνοήσουν τα όσα συνέβησαν, αλλά και η περαιτέρω κλιμάκωση ενέχει κινδύνους για ολόκληρη την περιοχή. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο οι δηλώσεις για πιθανή αποκλιμάκωση ακούγονται όλο και συχνότερα, αν και οι πραγματικές ενέργειες δείχνουν προς το παρόν ότι η σύγκρουση παραμένει μακριά από το τέλος της.