Βοτανικός παράδεισος: τα πιο πρώιμα αγριολούλουδα του νησιού — ανεμώνες

Η άνοιξη είναι η καλύτερη εποχή του χρόνου στην Κύπρο για να απολαύσετε τα όμορφα και παρθένα τοπία. Η χλωρίδα της Κύπρου αυτή την εποχή είναι ένας παράδεισος για τους βοτανολόγους και όσους αγαπούν τη φωτογραφία ή τη ζωγραφική. Στο νησί υπάρχουν σχεδόν 2.000 αγριολούλουδα, από τα οποία τα 140 είναι ενδημικά. Δεδομένου ότι ο συνολικός αριθμός των αγριολούλουδων στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο δεν υπερβαίνει τα 2.900, η Κύπρος είναι ένας παράδεισος λουλουδιών και βοτάνων.

Οι ανεμώνες (συνηθέστερα η Anemone coronaria) εμφανίζονται μετά τις πρώτες σταθερές βροχές και ανθίζουν κατά την ψυχρή περίοδο: στις περισσότερες περιοχές από τον Δεκέμβριο–Ιανουάριο έως τον Απρίλιο, μερικές φορές περισσότερο σε ημισκιερά μέρη και σε υψόμετρο. Είναι πιο εύκολο να τα δείτε σε ανοιχτά χωράφια — για παράδειγμα στο Πάρκο Αθαλάσσας (Λευκωσία), στους πρόποδες των βουνών με χειμωνιάτικο πράσινο, καθώς και στη Χερσόνησο του Ακάμα.

• Ποια είδη ανεμώνης υπάρχουν
• Πότε ανθίζουν οι ανεμώνες στην Κυπριακή Δημοκρατία
• Πού να δείτε ανεμώνες στη φύση
• Άλλα πρώιμα και ανοιξιάτικα λουλούδια
• «Κυπριακή ορχιδέα»: οι ορχιδέες Ophrys
• Πώς να βλέπετε τα λουλούδια χωρίς να βλάπτετε τη φύση
• Γλωσσάρι
• Συχνές ερωτήσεις

Ποια είδη ανεμώνης υπάρχουν

Η λέξη «ανεμώνη» περιλαμβάνει πολλά είδη. Στην Κυπριακή Δημοκρατία, όταν μιλάμε για ανεμώνες, εννοούμε συνήθως τη στεφανωματική ανεμώνη (Anemone coronaria): αυτή είναι που δημιουργεί τα έντονα «χαλιά» από κόκκινα, λευκά, λιλά και μπλε άνθη.

Για πρακτικούς λόγους, είναι βολικό να χωρίζουμε τις ανεμώνες ως εξής:

• Μεσογειακές κονδυλώδεις (συμπεριλαμβανομένης της Anemone coronaria) — κατάλληλες για παρτέρια, γλάστρες και ανθοδοχεία· είναι ενεργές κατά την ψυχρή περίοδο.
• Δασικές/εδαφοκάλυψης — προτιμούν συνήθως την ημισκιά και το πιο υγρό έδαφος· στην Κυπριακή Δημοκρατία καλλιεργούνται συνήθως σε προστατευμένα μέρη (χωρίς υπερθέρμανση και ξήρανση).
• Φθινοπωρινές (ιαπωνικές και υβρίδια) — ανθίζουν αργότερα, αλλά αντέχουν λιγότερο στο ζεστό, ξηρό καλοκαίρι χωρίς τακτικό πότισμα και εδαφοκάλυψη.

Πότε ανθίζουν οι ανεμώνες στην Κυπριακή Δημοκρατία

Στο κλίμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι ανεμώνες «ενεργοποιούνται» μετά τις πρώτες σταθερές βροχές: αναπτύσσουν φύλλα στην ψύχρα και ανθίζουν από τον χειμώνα έως την άνοιξη. Η κορύφωση εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες του κάθε έτους, το υψόμετρο και την ηλιοφάνεια της τοποθεσίας: σε ηλιόλουστες ανοιχτές περιοχές ολοκληρώνουν την άνθηση πιο γρήγορα, ενώ στην ημισκιά διαρκούν περισσότερο.

Πού να δείτε ανεμώνες στη φύση

Οι ανεμώνες απαντώνται σε διάφορα μέρη της Κυπριακής Δημοκρατίας, ειδικά εκεί όπου διατηρείται η πράσινη κάλυψη τον χειμώνα και την άνοιξη: ανοιχτά χωράφια, παρυφές δασών, βραχώδεις πλαγιές, περιοχές με μη ξεραμένο έδαφος. Συχνά παρατηρούνται σε χειμερινές πεζοπορικές διαδρομές σε φυσικές περιοχές (για παράδειγμα, στη χερσόνησο του Ακάμα), στα βουνά του Τροόδους, καθώς και κατά μήκος αγροτικών δρόμων και σε ακαλλιέργητες εκτάσεις μετά τις βροχές.

Εάν σχεδιάζετε ένα ταξίδι ειδικά «για τα λουλούδια» και θέλετε να προσθέσετε τοπικό πλαίσιο στη βόλτα σας (διαδρομές, σημεία θέας, ασφαλή μέρη για στάσεις), μερικές φορές είναι βολικό να δείτε επιλογές για εκδρομές και περιπάτους με ξεναγούς: Tripster ή Sputnik8.

Για να δείτε περισσότερα λουλούδια, προγραμματίστε τους περιπάτους σας για την περίοδο μετά από βροχερές εβδομάδες: κατά την ψυχρή περίοδο το «παράθυρο» άνθησης είναι ευρύτερο από ό,τι την άνοιξη υπό τον καυτό ήλιο.

Άλλα πρώιμα και ανοιξιάτικα λουλούδια στην Κυπριακή Δημοκρατία

• Κυπριακό κυκλάμινο (Cyclamen cyprium) — ανθίζει συνήθως το φθινόπωρο και τις αρχές του χειμώνα, αγαπά τα σκιερά και πιο υγρά μέρη.

• Ασφόδελος (Asphodelus) — εμφανή ψηλά «κεριά»· ορισμένα είδη μπορούν να ανθίσουν από το τέλος του χειμώνα και την άνοιξη (ανάλογα με το είδος).

• Νάρκισσοι (άγρια είδη) — εμφανίζονται τον χειμώνα και τις αρχές της άνοιξης μετά τις βροχές.

• Κρόκοι — πρώιμα λουλούδια της ψυχρής περιόδου, πιο εμφανή σε πιο δροσερές περιοχές και σε μεγαλύτερο υψόμετρο.

• Μούσκαρι (σταφυλοϋάκινθος) — μικρές μπλε «βούρτσες»· στη φύση παρατηρούνται συχνά την άνοιξη, συνήθως δίπλα σε άλλα άγρια φυτά.

• Άγριες τουλίπες (για παράδειγμα, Tulipa agenensis) — σύντομη ανοιξιάτικα άνθηση, συνήθως τον Μάρτιο – Απρίλιο, ανάλογα με τον καιρό.

«Κυπριακή ορχιδέα»: οι ορχιδέες Ophrys

Με τον όρο «κυπριακή ορχιδέα» εννοούνται συχνά τα ενδημικά (δηλαδή αυτά που απαντώνται στη φύση μόνο στο νησί) είδη ορχιδέας του γένους Ophrys. Η πιο γνωστή είναι η Ophrys kotschyi: το άνθος της είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να προσελκύει έντομα-επικονιαστές μέσω «εξαπάτησης» (στο σχήμα και τη μυρωδιά).

Στην Κυπριακή Δημοκρατία τέτοιες ορχιδέες εμφανίζονται συνήθως στα τέλη του χειμώνα και την άνοιξη (προσανατολιστικά Φεβρουάριος – Απρίλιος), σε ηλιόλουστες πλαγιές και περιοχές με ασβεστολιθικά εδάφη. Πρόκειται για σπάνια φυτά: είναι καλύτερα να μην τα αγγίζετε και να μην τα κόβετε — να τα παρατηρείτε και να τα φωτογραφίζετε από το μονοπάτι.

Πώς να βλέπετε τα λουλούδια χωρίς να βλάπτετε τη φύση

• Περπατάτε στα μονοπάτια και μην μπαίνετε στα «χαλιά» των λουλουδιών: το πάτημα μειώνει σημαντικά τις πιθανότητες των φυτών να βγάλουν σπόρους.
• Μην κόβετε και πολύ περισσότερο μην ξεριζώνετε άγρια φυτά: ορισμένα είδη μπορεί να είναι προστατευόμενα, και το ξερίζωμα σχεδόν πάντα καταστρέφει το φυτό.
• Εάν σκοπεύετε να ακολουθήσετε μια διαδρομή και να βασιστείτε σε χάρτες/πλοήγηση, είναι πιο βολικό να ελέγξετε από πριν ότι το διαδίκτυο θα είναι σταθερό· μερικές φορές βοηθάει μια eSIM, για παράδειγμα η Drimsim.
• Για μεγάλους περιπάτους και ταξίδια, ορισμένοι προτιμούν να κάνουν ταξιδιωτική ασφάλιση (travel insurance) εκ των προτέρων· μπορείτε να συγκρίνετε επιλογές, για παράδειγμα, μέσω της Tripinsurance.
• Εάν θέλετε το αποτέλεσμα μιας «ανθοδέσμης» στο σπίτι, είναι ασφαλέστερο να φυτέψετε κονδύλους/βολβούς από καταστήματα κηπουρικής παρά να μεταφέρετε φυτά από τη φύση.

Γλωσσάρι

• Γεώφυτο — φυτό που επιβιώνει τη δυσμενή περίοδο με τη μορφή υπόγειου οργάνου (κόνδυλος/βολβός/ρίζωμα), ενώ το υπέργειο μέρος μπορεί να εξαφανιστεί.
• Κόνδυλος — παχύ υπόγειο όργανο αποθήκευσης, από το οποίο το φυτό αναπτύσσεται ξανά κατά την περίοδο ανάπτυξης (στις κονδυλώδεις ανεμώνες).
• Ενδημικό — είδος που απαντάται στη φύση μόνο σε μια περιορισμένη περιοχή (για παράδειγμα, μόνο σε ένα νησί).
• Περίοδος λήθαργου — φάση του κύκλου ζωής κατά την οποία το φυτό σταματά την ενεργό ανάπτυξη· για πολλά μεσογειακά είδη συμπίπτει με το ζεστό καλοκαίρι.

Συχνές ερωτήσεις

Πότε είναι η καλύτερη εποχή για να δείτε ανεμώνες στην Κυπριακή Δημοκρατία

Ένας πρακτικός προσανατολισμός είναι από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο, και σε ορισμένα έτη και περιοχές — από τον Δεκέμβριο έως τον Απρίλιο. Μετά από βροχερές εβδομάδες, τα λουλούδια είναι συνήθως αισθητά περισσότερα.

Πού υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα να δείτε «χωράφια» με ανεμώνες

Σε ανοιχτές περιοχές με χειμερινή πρασινάδα: χωράφια, παρυφές δασών, ακαλλιέργητες εκτάσεις, βραχώδεις πλαγιές. Συχνά βρίσκονται καλά σημεία σε διαδρομές σε φυσικές περιοχές (συμπεριλαμβανομένης της χερσονήσου του Ακάμα) και κατά μήκος αγροτικών δρόμων.

Μπορούν οι ανεμώνες να μεταφυτευτούν από τη φύση στον κήπο

Δεν συνιστάται: το ξερίζωμα σχεδόν πάντα βλάπτει το φυτό, και ορισμένα άγρια είδη μπορεί να είναι προστατευόμενα. Για τον κήπο, είναι καλύτερο να χρησιμοποιείτε κονδύλους από καταστήματα κηπουρικής.

Γιατί οι ανεμώνες «εξαφανίζονται» το καλοκαίρι

Για πολλά μεσογειακά γεώφυτα, το καλοκαίρι είναι περίοδος λήθαργου: το υπέργειο μέρος πεθαίνει και ο κόνδυλος παραμένει στο έδαφος μέχρι την επόμενη ψυχρή περίοδο.