Ζιβανία — παραδοσιακό δυνατό αλκοόλ της Κύπρου

Αν αγαπάτε το κρασί, πιθανότατα έχετε ακούσει για τη θρυλική Κουμανταρία. Αν όχι — σας προτείνουμε να διαβάσετε ξεχωριστά για την ιστορία αυτού του ποτού εδώ. Ανάμεσα στα δυνατά αλκοολούχα ποτά της Κύπρου, εξίσου σημαντική θέση κατέχει η ζιβανία — ένα παραδοσιακό απόσταγμα σταφυλιών με ιστορία αιώνων.

• Τι είναι η ζιβανία
• Η ιστορία της ζιβανίας
• Ο αλκοολικός βαθμός της ζιβανίας
• Πώς καταναλώνεται η ζιβανία
• Συχνές ερωτήσεις για τη ζιβανία

Τι είναι η ζιβανία

Η ζιβανία είναι ένα παραδοσιακό δυνατό αλκοολούχο ποτό της Κύπρου, που παράγεται με απόσταξη των στεμφύλων σταφυλιών που απομένουν μετά την παραγωγή κρασιού. Τα στέμφυλα αναμειγνύονται με ξηρό κρασί και στη συνέχεια αποστάζονται.

Το ποτό διαθέτει γεωγραφική προστασία: ζιβανία μπορεί να ονομάζεται μόνο το αλκοόλ που παράγεται στην Κύπρο, ακόμη κι αν παρόμοια τεχνολογία χρησιμοποιείται εκτός του νησιού.

Κύριοι τύποι ζιβανίας:

• διάφανη — κλασική, χωρίς πρόσθετα
• κόκκινη ή ροζέ — με προσθήκη μπαχαρικών, συνήθως κανέλας
• χρυσή — παλαιωμένη σε βαρέλια, συνήθως δρύινα

Η ιστορία της ζιβανίας

Η ζιβανία συχνά συγκρίνεται με την ιταλική γκράπα — και όχι τυχαία. Ουσιαστικά πρόκειται για τον ίδιο τύπο αποστάγματος σταφυλιών. Πιστεύεται ότι η τεχνολογία της απόσταξης μεταφέρθηκε στους Κυπρίους από τους Ιταλούς κατά την περίοδο της Ενετικής Δημοκρατίας.

Η παραγωγή της ζιβανίας στην Κύπρο ξεκίνησε περίπου στα τέλη του 14ου αιώνα και συνεχίστηκε ακόμη και κατά τις περιόδους οθωμανικής και βρετανικής κυριαρχίας.

• Ενδιαφέρον γεγονός: το 1949 οι βρετανικές αρχές απαγόρευσαν την παραγωγή ζιβανίας, προωθώντας τα δικά τους αλκοολούχα ποτά. Ως αποτέλεσμα, το ποτό παρήγετο παράνομα μέχρι την αποαποικιοποίηση του νησιού.

Ο αλκοολικός βαθμός της ζιβανίας

Σε ό,τι αφορά τη δύναμη, η ζιβανία ξεπερνά ακόμη και την παραδοσιακή βότκα. Στην επίσημη αγορά, το ποτό έχει αλκοολικό βαθμό περίπου 45 βαθμούς, καθώς περιορίζεται τεχνητά κατά την παραγωγή.

Στη σπιτική παρασκευή, ο αλκοολικός βαθμός μπορεί να φτάσει τους 70 βαθμούς.

• Ενδιαφέρον γεγονός: στο Μοναστήρι του Κύκκου οι μοναχοί παράγουν ζιβανία με αλκοολικό βαθμό περίπου 50 βαθμούς.

Πώς καταναλώνεται η ζιβανία

Η ζιβανία σερβίρεται παγωμένη και σκέτη. Παραδοσιακοί μεζέδες είναι τα αμύγδαλα, τα καρύδια, το λουκούμι, το σουτζούκο, καθώς και αλλαντικά: λούτζα ή κυπριακό λουκάνικο. Συχνά το ποτό προσφέρεται ως απεριτίφ μαζί με παραδοσιακό μεζέ.

Πέρα από τη γαστρονομική χρήση, η ζιβανία χρησιμοποιούνταν και στην καθημερινότητα: για την απολύμανση πληγών, για εντριβές, για την αντιμετώπιση κρυολογημάτων και πονόδοντου, καθώς και ως θερμαντικό ποτό τους κρύους χειμερινούς μήνες, ιδιαίτερα στα χωριά των βουνών του Τροόδους.

Συχνές ερωτήσεις για τη ζιβανία

Πού τονίζεται η λέξη «ζιβανία»;

Ο τόνος πέφτει στο δεύτερο «ι». Η λέξη προέρχεται από το ελληνικό «ζίβανον», που σημαίνει στέμφυλα σταφυλιών. Δεν πρόκειται για ποικιλία σταφυλιού, όπως συχνά πιστεύεται, αλλά για πολτό.

Από ποια σταφύλια παρασκευάζεται η ζιβανία;

Οι παραδοσιακές ποικιλίες είναι το ξυνιστέρι και το μαύρο, ενώ επιτρέπεται και ο συνδυασμός τους. Αν χρησιμοποιηθούν άλλα σταφύλια, αυτό αναφέρεται στην ονομασία, για παράδειγμα «Ζιβανία Σοβινιόν».

Ποιοι παράγουν ζιβανία;

Μεταξύ των μεγάλων παραγωγών είναι οι KEO, LOEL Tsiakkas, SODAP και ETKO. Η ζιβανία αποστάζεται παραδοσιακά και σε χωριά, ιδιαίτερα στα βουνά του Τροόδους. Ακόμη και το Μοναστήρι του Κύκκου διαθέτει δική του παραγωγή.

Ακολουθήστε μας στο Instagram και στο Telegram — και μάθετε τα πάντα για τα παραδοσιακά ποτά και την κουζίνα της Κύπρου!