Fyti i Fythkiotika: tradycyjne tkactwo Cypru

Fyti (Fyti) — niewielka górska wieś w regionie Pafos, znana z tradycyjnego tkactwa Fythkiotika. Do dziś zachowała się tu technika tworzenia barwnych geometrycznych wzorów na drewnianym krośnie tkackim. Z rzemiosłem można zapoznać się w miejscowym muzeum tradycyjnego tkactwa, a wycieczkę warto połączyć ze spacerem po starej części wsi.

Z czego słynie wieś Fyti

Fyti jest uważana za jeden z głównych historycznych ośrodków tkactwa w regionie Pafos. Nazwa Fythkiotika pochodzi od nazwy samej wsi i jest używana na określenie charakterystycznych wyrobów tkanych z kolorowymi geometrycznymi ornamentami.

W przeszłości tego rzemiosła uczyło się wiele kobiet z wioski. Wyroby tkane wykorzystywano w gospodarstwie domowym i przygotowywano jako część posagu. Tradycja istniała również w kilku sąsiednich wsiach regionu Pafos, ale to właśnie Fyti stała się najbardziej znanym ośrodkiem tego rodzaju tkactwa.

Czym jest Fythkiotika

Fythkiotika to wyroby tkane, które powstają na tradycyjnym drewnianym krośnie. Po grecku krosno tkackie nazywa się voufa, a dekoracyjne wzory tworzone bezpośrednio podczas tkania znane są jako ploumia tis voufas.

Tradycyjne wyroby charakteryzują się geometrycznymi kompozycjami i kontrastowymi kolorowymi pasami. W dawnych pracach szczególnie często wykorzystywano kolor czerwony i niebieski, a później tkaczki zaczęły dodawać żółte, zielone i pomarańczowe nici.

Niektóre ornamenty przypominają łuki, krzyże, ości ryb i inne geometryczne formy. Poszczególne elementy wzorów mają własne lokalne nazwy, a krawędzie gotowego wyrobu mogą być ozdabiane ręcznie wykonaną frędzlą.

Dokładna data pojawienia się Fythkiotika nie jest znana, jednak tradycja istnieje co najmniej od średniowiecza. Oficjalne źródła wiążą rozkwit tkactwa na Cyprze z okresem panowania Lusignanów w latach 1192–1489, a w XIX wieku wyroby z Fyti były już dobrze znane i opisywane przez podróżników. Dlatego Fythkiotika można uznać za rzemiosło o wielowiekowej historii, które jest kultywowane we wsi od kilku stuleci.

Jak dawniej powstawała tkanina

Historycznie proces zaczynał się na długo przed samym tkaniem. Kobiety samodzielnie przygotowywały surowiec i nici.

• zbierały bawełnę;
• oczyszczały ją z nasion;
• wytwarzały nić;
• nawijały i przygotowywały osnowę;
• zakładały nici na drewniane krosno;
• tkały materiał i jednocześnie tworzyły dekoracyjne wzory;
• wykańczały krawędzie i dodawały frędzle.

Dziś tkaczki częściej używają gotowych nici fabrycznych, dlatego przygotowanie zajmuje mniej czasu. Sam sposób ręcznego tkania i tworzenie ornamentu na krośnie pozostają jednak niezmienione.

Co wytwarzano w Fyti

Fythkiotika wykorzystywano przede wszystkim jako tekstylia domowe. Tkano:

• narzuty;
• obrusy;
• ręczniki;
• serwetki;
• dekoracyjne panele;
• niewielkie wyroby tkane do domu.

Szczególnie wysokiej jakości prace przekazywano w rodzinie i mogły one stawać się częścią posagu.

Niematerialne dziedzictwo kulturowe

W 2016 roku tradycja Fythkiotika została wpisana do Krajowego Rejestru Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Cypru.

Ważne: chodzi właśnie o krajowy rejestr prowadzony przy udziale Cyprus National Commission for UNESCO. Fythkiotika nie stanowi odrębnego obiektu Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Muzeum tradycyjnego tkactwa w Fyti

We wsi działa Fyti Weaving Museum, w którym zgromadzono tradycyjne tkaniny, stare krosna tkackie i przedmioty związane z miejscowym rzemiosłem.

Muzeum pomaga zrozumieć cały proces powstawania Fythkiotika — od budowy krosna po tworzenie złożonego geometrycznego ornamentu.

Wstęp do muzeum jest bezpłatny. Jest ono czynne przez cały rok, jednak godziny zwiedzania podawane w różnych oficjalnych źródłach turystycznych różnią się od siebie. Dlatego przed wyjazdem najlepiej sprawdzić aktualny grafik. W dni świąt państwowych muzeum może być zamknięte, a zwiedzanie w niedzielę może wymagać wcześniejszego uzgodnienia.
Lokalizacja

Czy można zobaczyć tkactwo na żywo

Tradycja w Fyti nie zanikła całkowicie. Kilka tkaczek nadal pracuje na krosnach, a pokazy rzemiosła odbywają się okresowo w ramach wydarzeń kulturalnych i warsztatów.

Obecność tkaczki w muzeum ani możliwość zobaczenia procesu tkania nie są jednak gwarantowane każdego dnia. Jeśli głównym celem wyjazdu jest właśnie pokaz, najlepiej ustalić to wcześniej.

Czym Fythkiotika różni się od koronki z Lefkary

Fythkiotika bywają porównywane ze znaną tradycją tekstylną Lefkary, ale są to różne rzemiosła. W Fyti geometryczny ornament powstaje bezpośrednio podczas tkania na drewnianym krośnie, podczas gdy Lefkaritika wykonywana jest igłą na gotowej tkaninie i należy do haftu oraz koronkarstwa. Obie tradycje były historycznie przekazywane przez kobiety z pokolenia na pokolenie i wiązały się z tekstyliami domowymi oraz posagiem. Lefkaritika znajduje się przy tym na Reprezentatywnej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO, natomiast Fythkiotika — w Krajowym Rejestrze Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Cypru.

Co zobaczyć w samej wsi

Stara zabudowa

W Fyti zachowały się tradycyjne kamienne domy i wąskie wiejskie uliczki. Spacer po centrum zwykle zajmuje niewiele czasu, dlatego można go wygodnie połączyć z wizytą w muzeum.

Kościół Agios Demetrios

Główny kościół wsi znajduje się w pobliżu centralnego placu. W jego wnętrzu zachował się XIX-wieczny ikonostas.

Tradycyjne fontanny

W okolicach starej części wsi można zobaczyć wiejskie źródła i fontanny, które dawniej odgrywały ważną rolę w codziennym życiu mieszkańców.

Panoramiczne widoki

Fyti leży na wysokości około 680 m n.p.m., dlatego z różnych części wsi roztaczają się widoki na pagórkowate okolice Pafos.

Gdzie znajduje się Fyti

Wieś znajduje się w regionie Pafos, około 25 km na północny wschód od miasta Pafos i około 20 km od Polis.

Do podróży najwygodniej wykorzystać samochód. Wieś leży w głębi regionu Pafos, dlatego transport publiczny nie sprawdza się na wszystkich trasach.
Lokalizacja

Ile czasu przeznaczyć na wizytę

Na muzeum i spacer po wsi zwykle wystarczy kilka godzin. Jeśli dodatkowo planowana jest wycieczka po sąsiednich wsiach lub postoje w górach, na trasę lepiej przeznaczyć pół dnia.

Kiedy najlepiej przyjechać

Fyti można odwiedzać przez cały rok. Wiosną i jesienią spacer po wsi jest zwykle bardziej komfortowy dzięki łagodniejszym temperaturom. Latem w górach jest chłodniej niż na wybrzeżu Pafos, ale w środku dnia nadal może być gorąco.

Dlaczego warto przyjechać

Fyti jest interesująca przede wszystkim dlatego, że można tu zobaczyć nie turystyczną rekonstrukcję, lecz żywą tradycję, która przez dziesięciolecia była częścią codziennego życia wsi.

Wycieczka szczególnie przypadnie do gustu osobom zainteresowanym rzemiosłem ludowym, historią cypryjskiej wsi, tradycyjną architekturą i niewielkimi muzeami Republiki Cypryjskiej.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest Fythkiotika?

Są to tradycyjne wyroby tkane z wioski Fyti, z charakterystycznymi geometrycznymi ornamentami tworzonymi bezpośrednio na drewnianym krośnie tkackim.

Czy w Fyti znajduje się muzeum tkactwa?

Tak. We wsi działa Fyti Weaving Museum, w którym prezentowane są tradycyjne tkaniny, krosna i przedmioty związane z miejscowym rzemiosłem.

Ile kosztuje wstęp do muzeum?

Według informacji oficjalnego portalu turystycznego Republiki Cypryjskiej wstęp do muzeum jest bezpłatny.

Czy można zobaczyć pracę tkaczki?

Czasami we wsi odbywają się pokazy i warsztaty, ale nie są organizowane stale. Możliwość zobaczenia tkactwa na żywo najlepiej sprawdzić przed wyjazdem.

Czy Fythkiotika znajduje się na liście UNESCO?

Tradycja została wpisana do Krajowego Rejestru Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Cypru. Nie jest to odrębny obiekt międzynarodowej Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Fyti?

Na muzeum i spacer po wsi zwykle wystarczy kilka godzin. Na wycieczkę po okolicy lepiej przeznaczyć pół dnia.