Pałac Prezydencki w Nikozji: historia dawnego Government House

Pałac Prezydencki Republiki Cypryjskiej w Nikozji to budynek o niezwykłej historii, w której zmieściły się brytyjska kolonialna przeszłość wyspy, dwa niszczycielskie pożary i niemal stulecie politycznego życia Cypru. Współczesny pałac powstał w miejscu rezydencji brytyjskiego wysokiego komisarza, a jego architekturę celowo tworzono jako swoistą kolekcję cypryjskich motywów: poszczególne elementy zapożyczono z zamku Kolossi, średniowiecznych klasztorów i starych budynków z różnych części wyspy.

• Gdzie znajduje się Pałac Prezydencki
• Jak powstał Government House
• Pożar w 1931 roku i budowa nowego pałacu
• Kto zaprojektował Government House
• Cypryjska architektura w jednym budynku
• Niezwykłe detale pałacu
• Główne drzwi z 288 drewnianych elementów
• Jak Government House stał się Pałacem Prezydenckim
• Zniszczenie pałacu w 1974 roku
• Pałac Prezydencki dziś
• Czy można odwiedzić Pałac Prezydencki
• Ciekawostki
• Najczęściej zadawane pytania

Gdzie znajduje się Pałac Prezydencki

Pałac Prezydencki znajduje się w Nikozji, na południe od historycznego centrum miasta, na terytorium Republiki Cypryjskiej. Kompleks otacza duży zielony teren i nasadzenia sosnowe.

Dziś jest to oficjalna rezydencja i główne miejsce pracy prezydenta Republiki Cypryjskiej. Odbywają się tu oficjalne spotkania, uroczystości państwowe, przyjęcia zagranicznych delegacji i inne wydarzenia.

Historia tego miejsca rozpoczęła się jednak na długo przed powstaniem Republiki Cypryjskiej.
Lokalizacja

Jak powstał Government House

W 1878 roku zarządzanie Cyprem przejęła Wielka Brytania. Pierwszym brytyjskim wysokim komisarzem wyspy został sir Garnet Wolseley.

Po przybyciu na Cypr początkowo zamieszkał w metochu klasztoru Kykkos za murami Nikozji. Wkrótce dla szefa brytyjskiej administracji powstała osobna rezydencja na terenie, na którym dziś znajduje się Pałac Prezydencki.

Pierwszy budynek zupełnie nie przypominał współczesnego pałacu. Był to sprowadzony z zagranicy drewniany dom prefabrykowany. Wczesna rezydencja była dość typową dla brytyjskiej administracji kolonialnej budowlą z dachówką i werandami.

Interesująca jest historia jego dostarczenia. Według źródeł historycznych konstrukcję prefabrykowaną pierwotnie wysłano z Wielkiej Brytanii do wykorzystania na Cejlonie, jednak później przestała być tam potrzebna. Dom skierowano na Cypr, dostarczono do Larnaki, a następnie przewieziono do Nikozji w stanie rozmontowanym.

W 1925 roku rezydencja otrzymała oficjalną nazwę Government House — Dom Rządowy.

Pożar w 1931 roku i budowa nowego pałacu

Pierwszy Government House dziś już nie istnieje.

W październiku 1931 roku na Cyprze doszło do antykolonialnego powstania, które przeszło do historii jako Oktowriana (Oktovriana). Podczas zamieszek Government House został podpalony i zniszczony.

Po pożarze władze brytyjskie postanowiły nie odbudowywać wcześniejszego drewnianego domu, lecz wznieść w jego miejscu nową, murowaną rezydencję.

Jednocześnie postanowiono, że nowy Government House nie będzie kopią angielskiego budynku administracyjnego. Architektura miała odzwierciedlać historię i tradycje samego Cypru.

Przed rozpoczęciem projektowania specjaliści badali stare budynki w różnych częściach wyspy, dokumentując elementy architektoniczne, które następnie można było wykorzystać w nowej rezydencji.

Kto zaprojektował Government House

Autorem projektu nowego Government House był brytyjski architekt Maurice Webb, związany z londyńskim biurem architektonicznym Sir Aston Webb & Son.

Budową zajmował się cypryjski Public Works Department — Departament Robót Publicznych brytyjskiej administracji kolonialnej.

Prace trwały kilka lat w latach 30. XX wieku. Zachowała się unikatowa fotograficzna kronika budowy: archiwum Centre of Visual Arts and Research (CVAR) posiada kolekcję 147 czarno-białych fotografii, na których uwieczniono budowę Government House, jego wnętrza, detale architektoniczne i uczestników prac.

Na niektórych zdjęciach można zobaczyć samego Maurice’a Webba oraz głównego budowniczego o imieniu Christodoulos.

W połowie lat 30. budynek był praktycznie ukończony, a zakończenie budowy zwykle datuje się na 1937 rok.

Cypryjska architektura w jednym budynku

Najciekawszą cechą Pałacu Prezydenckiego jest jego architektura.

Twórcy Government House celowo połączyli elementy różnych epok historii Cypru. W budynku można odnaleźć motywy architektury bizantyjskiej, gotyckiej i osmańskiej, połączone z zasadami brytyjskiej architektury kolonialnej XX wieku.

Niektóre źródła inspiracji są znane z całą pewnością.

Centralną wieżę tworzono z myślą o słynnym zamku Kolossi w pobliżu Limassolu. To właśnie stamtąd zaczerpnięto jej główne proporcje.

Początkowo planowano zwieńczyć wieżę piramidalnym dachem krytym dachówką, jednak zrezygnowano z tego pomysłu. Zamiast niego pojawiła się kopuła, która miała dodać budynkowi kolejny bizantyjski motyw.

Kolumnady inspirowane były architekturą klasztoru Acheiropoietos w rejonie Lapithos.

Wzorców dla rzeźbionych kapiteli i podstaw kolumn szukano w architekturze Citerei, Lapithos i Nikozji.

W ten sposób Government House stał się swego rodzaju kolekcją architektoniczną: elementy pochodzące z różnych części Cypru i różnych epok historycznych zgromadzono w jednym budynku.

Niezwykłe detale pałacu

Pałac Prezydencki jest interesujący do oglądania nawet na poziomie niewielkich elementów dekoracyjnych.

Do wykonania ścian zewnętrznych użyto porowatego wapienia z rejonu Gerolakosu. Wybrano go ze względu na szarawo-żółty odcień, wytrzymałość i odporność.

Do schodów, kominków i niektórych elementów wewnętrznych wykorzystano twardszy wapień z rejonu Limassolu.

Jednak jeden z najbardziej niezwykłych detali znajduje się po południowej stronie budynku.

Znajduje się tu osiem ozdobnych rzygaczy, które pełnią jednocześnie funkcję praktyczną i dekoracyjną.

Cztery dolne przedstawiają osoby uczestniczące w budowie:

• głównego majstra;
• głównego kamieniarza;
• głównego cieślę;
• „nieznanego robotnika”.

Cztery górne rzygacze mają kształt zwierząt charakterystycznych dla ówczesnego życia na Cyprze:

• byka;
• osła;
• wielbłąda;
• owcy.

Powstał w ten sposób swoisty pomnik nie tylko architektów i urzędników, lecz także zwykłych ludzi, których rękami wznoszono budynek.

Główne drzwi z 288 drewnianych elementów

Osobna historia wiąże się z głównym wejściem do Government House.

Wzorem dla jego drzwi były drzwi klasztoru św. Jana Złotoustego w górach Kyreńskich.

Każde skrzydło składało się z co najmniej 288 niewielkich drewnianych elementów, przy czym użyto drewna sześciu różnych gatunków.

Elementy łączono ze sobą bez gwoździ i wkrętów. Tak złożona konstrukcja miała nie tylko funkcję dekoracyjną — zmniejszała prawdopodobieństwo odkształcenia dużych drewnianych drzwi.

Materiały sprowadzano z różnych miejsc. Wykorzystano cypryjskie drewno — sosnę, cyprys, eukaliptus, platan, orzech i morwę, — a także drewno z innych części ówczesnego Imperium Brytyjskiego, w tym z Birmy i Kanady.

Cypryjskie motywy kontynuowano również we wnętrzu budynku: rzeźbione belki, plecione trzcinowe elementy sufitów, dekoracyjne detale schodów i tkaniny tworzyły związek z tradycyjnym wnętrzem wyspy.

Jak Government House stał się Pałacem Prezydenckim

W 1960 roku Republika Cypryjska uzyskała niepodległość, a ostatni brytyjski gubernator opuścił rezydencję.

Dawny Government House otrzymał nowe przeznaczenie i stał się Pałacem Prezydenckim Republiki Cypryjskiej.

W ten sposób budynek, który pierwotnie symbolizował brytyjską administrację kolonialną, stał się oficjalną rezydencją głowy niepodległego państwa.

Zniszczenie pałacu w 1974 roku

Budynek doświadczył jednak jeszcze jednego niemal całkowitego zniszczenia.

15 lipca 1974 roku, podczas zamachu stanu przeciwko prezydentowi, arcybiskupowi Makariosowi III, Pałac Prezydencki został zaatakowany.

W budynku wybuchł silny pożar. Wnętrza niemal całkowicie spłonęły, a z pałacu pozostały w większości zewnętrzne ściany uszkodzone przez ogień.

Następnie podjęto decyzję o odbudowie pałacu z zachowaniem jego wcześniejszego charakteru architektonicznego. Prace prowadził Departament Robót Publicznych, a pomoc finansową na odbudowę zapewniła Grecja.

Po rekonstrukcji budynek ponownie zaczął być wykorzystywany zgodnie ze swoim przeznaczeniem. Od 1979 roku znów służy jako oficjalna rezydencja i miejsce pracy prezydenta Republiki Cypryjskiej.

Pałac Prezydencki dziś

Dziś Pałac Prezydencki pozostaje jednym z najważniejszych budynków państwowych Republiki Cypryjskiej.

W jego wnętrzu znajduje się jednak nie tylko infrastruktura administracyjna. Na przestrzeni dziesięcioleci powstała tu znacząca kolekcja dzieł sztuki.

W 2025 roku przedstawiono duży projekt jej uporządkowania i digitalizacji. Kolekcja obejmuje dzieła znanych cypryjskich artystów, a także przedmioty związane z historią i kulturą wyspy.

W ramach projektu stworzono również interaktywną „maszynę czasu”, która pozwala prześledzić historię rezydencji od 1878 roku do dziś.

Pałac jest więc interesujący nie tylko jako działająca rezydencja prezydenta, lecz także jako swoista kronika współczesnej historii Cypru.

Czy można odwiedzić Pałac Prezydencki

Pałac Prezydencki jest czynnym obiektem państwowym, dlatego nie działa jak zwykłe muzeum turystyczne z codziennym, swobodnym wstępem.

Na jego terenie odbywają się wydarzenia państwowe, oficjalne spotkania i ceremonie. W wybrane dni mogą być tu organizowane specjalne wydarzenia i wizyty, jednak nie należy liczyć na możliwość po prostu przyjścia i obejrzenia wnętrz bez wcześniejszych informacji.

Jeśli głównym celem jest poznanie architektury brytyjskiego okresu Nikozji, pałac można włączyć do szerszej trasy po kolonialnym dziedzictwie miasta. W Nikozji zachował się cały szereg budynków administracyjnych, publicznych i mieszkalnych z okresu brytyjskiego.

Ciekawostki

• W tym miejscu kolejno istniały dwie różne rezydencje. Pierwszą był XIX-wieczny drewniany dom prefabrykowany, drugą — kamienny Government House, który stał się współczesnym Pałacem Prezydenckim.
• Pierwszą rezydencję przywieziono na Cypr w stanie rozmontowanym. Nie budowano jej jako monumentalnego pałacu i początkowo była prefabrykowaną konstrukcją kolonialną.
• Współczesny pałac powstał po pożarze. Stary Government House został zniszczony podczas powstania w 1931 roku.
• Autorem projektu był Maurice Webb. Brytyjski architekt stworzył budynek, który miał wyglądać nie po prostu kolonialnie, lecz być rozpoznawalnie cypryjski.
• Zamek Kolossi stał się jednym z architektonicznych prototypów pałacu. Jego proporcje wykorzystano przy projektowaniu centralnej wieży.
• Niektóre elementy inspirowane są zabytkami północnej części wyspy. Należą do nich klasztor Acheiropoietos i klasztor św. Jana Złotoustego.
• Budowniczym poświęcono osobne detale architektoniczne. Na fasadzie zachowały się rzygacze z wizerunkami rzemieślników i „nieznanego robotnika”.
• Główne drzwi zmontowano bez gwoździ. Każde ich skrzydło składało się z co najmniej 288 niewielkich elementów.
• Pałac dwukrotnie doświadczył poważnych pożarów. Pierwszy zniszczył stary Government House w 1931 roku, drugi niemal całkowicie zniszczył Pałac Prezydencki w 1974 roku.
• Zachowała się szczegółowa fotograficzna kronika budowy. W archiwalnej kolekcji CVAR znajduje się 147 fotografii nowego Government House z lat 30. XX wieku.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie znajduje się Pałac Prezydencki Cypru?

Pałac Prezydencki znajduje się w Nikozji, na terytorium Republiki Cypryjskiej, na południe od historycznego centrum miasta.

Czy to ten sam Government House, który istniał za czasów brytyjskich?

Tak i nie. Współczesny budynek został wzniesiony jako Government House brytyjskiej administracji w latach 30. XX wieku, a po 1960 roku stał się Pałacem Prezydenckim. Jednak wcześniej w tym samym miejscu znajdowała się starsza drewniana rezydencja, zniszczona przez pożar w 1931 roku.

Kiedy zbudowano współczesny Pałac Prezydencki?

Współczesny Government House budowano w latach 30. XX wieku po zniszczeniu poprzedniej rezydencji. Projektowanie i budowa rozpoczęły się po wydarzeniach z 1931 roku, a ukończenie budynku przypada na połowę lub drugą połowę lat 30. XX wieku.

Kto był architektem pałacu?

Projekt nowego Government House opracował brytyjski architekt Maurice Webb. Prace budowlane prowadzono przy udziale cypryjskiego Public Works Department.

Dlaczego pałac przypomina stare cypryjskie budynki?

Była to część koncepcji architektonicznej. Przed rozpoczęciem projektowania badano tradycyjne budynki wyspy. W rezultacie w Government House połączono elementy bizantyjskie, gotyckie,