Cypr u progu gazowej transformacji: od importera do eksportera

Republika Cypryjska może już w najbliższych latach radykalnie zmienić swoją rolę na energetycznej mapie regionu. Jeszcze niedawno kraj ten był niemal całkowicie zależny od importu paliw, a dziś przygotowuje się do rozpoczęcia wydobycia własnego gazu ziemnego i eksportu do Europy.

Ale na ile realistyczne są te plany? I czy Cypr zdoła nie tylko zarobić na gazie, ale także zapewnić sobie własne bezpieczeństwo energetyczne?

Zależność energetyczna: wrażliwość wyspy

Obecnie Cypr pozostaje jednym z najbardziej zależnych od importu surowców energetycznych krajów UE. Energia elektryczna jest tu produkowana głównie z mazutu i oleju napędowego – drogich i nieekologicznych źródeł.

Przejście na gaz ziemny powinno zmienić tę sytuację. Według szacunków roczne zapotrzebowanie kraju wyniesie około 1 mld metrów sześciennych gazu – to stosunkowo niewielka ilość w skali światowej, ale kluczowa dla gospodarki narodowej. Szczególny niepokój budzi niestabilność globalnych dostaw. Kluczowe szlaki transportu energii prowadzą przez wąskie „gardła” morskie – takie jak cieśnina Ormuz czy cieśnina Bab al-Mandab. Jakiekolwiek konflikty w tych strefach mogą gwałtownie zakłócić dostawy paliw.

Na tym tle rozwój własnego wydobycia gazu dla Cypru to nie tylko szansa ekonomiczna, ale kwestia bezpieczeństwa narodowego.

Jakie złoża gazu odkryto na Cyprze?

W wyłącznej strefie ekonomicznej Republiki Cypryjskiej odkryto już cztery perspektywiczne złoża komercyjne, które potwierdzają wysoki potencjał wyspy:

• „Afrodyta”;
• „Kronos”;
• „Glaukos”;
• „Pegaz".

Szczególną rolę odgrywa blok 10, gdzie firmy ExxonMobil i QatarEnergy odkryły zasoby rzędu 7 bilionów stóp sześciennych (około 200 mld metrów sześciennych). Łącznie zasoby Cypru szacuje się na ponad 300 mld metrów sześciennych gazu. Nawet jeśli uda się wydobyć tylko połowę, wystarczy to krajowi na ponad 100 lat własnego zużycia.

Kiedy popłynie pierwszy gaz?

Projektem najbliższym realizacji jest złoże „Kronos”. Oczekuje się, że:

• wydobycie rozpocznie się na przełomie lat 2027 i 2028;
• gaz będzie eksportowany przez infrastrukturę Egiptu.

Następnie do użytku wejdą inne obiekty: „Afrodyta” może zacząć działać w latach 2031–2032, a projekty bloku 10 – bliżej 2033 roku. Oznacza to, że już na początku przyszłej dekady Cypr będzie mógł nie tylko zaspokoić własne potrzeby, ale także stabilnie eksportować surowiec.

Eksport przede wszystkim

Co ciekawe, obecna strategia Cypru stawia nie na rynek wewnętrzny, lecz na eksport. Zgodnie z planami do 80% wydobywanego gazu ma trafiać do Europy. Jest to zrozumiałe: UE aktywnie szuka zastępstwa dla tradycyjnych dostawców, a cypryjski gaz może stać się częścią strategii dywersyfikacji energetycznej.

Dla Cypru to szansa na uzyskanie znacznych dochodów i wzmocnienie znaczenia politycznego. Istnieje jednak ryzyko: priorytet eksportu może spowolnić rozwój krajowego rynku gazu.

Czy Cypr zdoła całkowicie zrezygnować z importu gazu?

Cypr jest w stanie całkowicie zrezygnować z importu gazu do lat 2030–2032 pod warunkiem oddania do eksploatacji wszystkich odkrytych złóż. Teoretycznie można to zrobić dość szybko: już po uruchomieniu złoża „Kronos” w 2028 roku kraj będzie mógł częściowo pokryć swoje potrzeby. Wiele zależy jednak od decyzji politycznych – przede wszystkim od tego, jaka część wydobycia pozostanie w kraju.

Wąskie gardło: terminal w Vasilikos

Kluczowym elementem całej strategii gazowej jest infrastruktura. I tu Cypr ma problem. Projekt terminalu LNG w rejonie Vasilikos, rozpoczęty jeszcze w latach 2018–2019, wciąż nie został ukończony. Przyczyną były dawne spory polityczne oraz arbitraż z wykonawcą.

Terminal ten jest niezbędny do:

• importu gazu w okresie przejściowym;
• obniżenia cen energii elektrycznej.

Obecnie władze wyspy prowadzą negocjacje z nowymi partnerami, w tym z firmami z ZEA. Jeśli proces uda się przyspieszyć, uruchomienie jest możliwe już w latach 2027–2028.

Gaz jako szansa i wyzwanie

Cypr znajduje się dziś w wyjątkowej sytuacji. Z jednej strony – znaczne zasoby i zainteresowanie Europy. Z drugiej – opóźnienia infrastrukturalne i skomplikowana geopolityka. Głównym pytaniem jest, jak właściwie zagospodarować ten zasób. Eksperci są zgodni: ważne jest, aby Cypr nie powtórzył błędów innych krajów, gdzie eksport przynosił dochody, ale nie rozwiązywał problemów wewnętrznych.

Krótkie wnioski:

• Cypr posiada zasoby gazu przekraczające 300 mld metrów sześciennych, co pokrywa potrzeby kraju na wiek do przodu.
• Pierwsze wydobycie przemysłowe ze złoża „Kronos” spodziewane jest w latach 2027–2028.
• 80% wydobytego surowca planuje się kierować na eksport do krajów UE.
• Ukończenie terminalu w Vasilikos to krytyczny warunek niezależności energetycznej Cypru.