Musaka na Cyprze — czym jest to danie, historia i klasyczny grecki przepis

Musaka jest jednym z najsłynniejszych dań kuchni greckiej i ważnym symbolem gastronomicznym Cypru. To warstwowa zapiekanka z bakłażanów, mięsa i sosu beszamelowego, z licznymi regionalnymi wariantami — od Bałkanów po Bliski Wschód. Poniżej wyjaśniamy, czym jest musaka, czym różnią się jej wersje i jak przygotować klasyczną grecką wersję.

• Czym jest musaka
• Wersje musaki
• Historia i nazwa
• Grecka musaka
• Przepis na grecką musakę
• Najczęściej zadawane pytania o musakę

Czym jest musaka

Musaka to danie na bazie bakłażanów i/lub ziemniaków, często z mięsem mielonym, popularne na Bałkanach i Bliskim Wschodzie, w tym na Cyprze. Przepisy znacznie różnią się w zależności od regionu.

Czasami musakę przygotowuje się bez wierzchniego sosu, innym razem dodaje się inne warzywa: plastry cukinii, ziemniaków, a nawet solone grzyby. Istnieją też całkowicie wegetariańskie wersje.

Ważne jest, aby zrozumieć, że nie istnieje jedno „prawidłowe” przepis na musakę — nawet w samej Grecji. Jedyną wspólną cechą pozostaje koncepcja dania: warstwy warzyw i nadzienia, pieczone do bogatego smaku.

Wersje musaki

Na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej musaka może znacznie różnić się od greckiej wersji. W Egipcie przygotowuje się ją zarówno w wersji wegańskiej, jak i mięsnej, ale prawie zawsze na bazie smażonych bakłażanów. W Turcji musaka podawana jest bez sosu beszamelowego — to bakłażany w sosie pomidorowo-mięsnym, jedzone na ciepło lub w temperaturze pokojowej.

W Albanii, Bułgarii, Rumunii i krajach byłej Jugosławii bakłażany często zastępuje się ziemniakami, a wierzchnią warstwę przygotowuje się z mleka lub jogurtu z jajkami. Istnieje też wersja trzywarstwowa, w której każda warstwa jest przygotowywana osobno, a następnie zapiekana do uzyskania złocistej skórki.

Historia i nazwa

Nowoczesna grecka wersja musaki została stworzona w latach 20. XX wieku przez Nikolaosa Tselementesa — greckiego innowatora kulinarnego początku XX wieku, który kształcił się we Francji.

Samo słowo trafiło do języków europejskich z greckiego mousakás, a wcześniej z osmańsko-tureckiego i arabskiego muṣaqqa’a. W anglojęzycznych źródłach słowo pojawia się po raz pierwszy w 1862 roku.

W manuskrypcie z XIII wieku „Kitab al-Tabikh” („Bagdadzka Księga Kucharska”) opisane jest już danie z warstw bakłażana, mięsa i przypraw nasączonych sosem — bezpośredni przodek współczesnej musaki.

Grecka musaka

Grecka musaka składa się z warstw podsmażonych bakłażanów i mięsa mielonego, zalanych białym sosem i zapieczonych do złocistej skórki.

Klasyczna wersja Tselementesa ma trzy warstwy: dolna — bakłażany, środkowa — mięso mielone (najczęściej jagnięcina lub wołowina) z pomidorami, cebulą, czosnkiem i przyprawami, górna — sos beszamelowy lub kremowy.

Przepis na grecką musakę

Przepis ten przewidziany jest na 8–10 porcji i wymaga około 1,5 godziny aktywnego przygotowania.

Składniki na sos mięsny

• 2 łyżki oliwy z oliwek
• 650 g mięsa mielonego wołowego
• 1 duża cebula
• 2 ząbki czosnku
• 2 liście laurowe
• 1 laska cynamonu
• 170 ml wytrawnego czerwonego wina
• 600 g pomidorów
• 1 łyżeczka koncentratu pomidorowego
• ½ łyżeczki suszonego oregano
• 1½ łyżki posiekanej pietruszki

Składniki na warzywa

• 2–3 bakłażany
• oliwa do smażenia
• 3 ziemniaki
• 3 cukinie

Składniki na sos beszamelowy

• 1,5 l pełnego mleka
• 150 g masła
• 150 g mąki
• gałka muszkatołowa
• 200 g sera kefalotyri lub pecorino

Najczęściej zadawane pytania o musakę

Czy istnieje wegańska musaka?

Tak. Istnieją wegańskie wersje bez mięsa — z ciecierzycą, grzybami lub ryżem. Takie warianty są popularne w okresach postu i w krajach Europy Wschodniej.

Gdzie jeszcze musaka jest popularna?

Na Bałkanach, w Turcji, Egipcie i Libanie — w każdym regionie ma swoje cechy charakterystyczne.

Co jeszcze spróbować na Cyprze?

Wypróbuj krewetki saganaki, souvlaki, stifado i tradycyjne meze.

Śledź nasz Instagram i Telegram — regularnie dzielimy się historiami o tradycyjnej kuchni i życiu na Cyprze.