Δέντρο χαρουπιάς (καραόμπ) στην Κύπρο: ιστορία, συγκομιδή, χρήση και οφέλη

Το χαρούπι είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα προϊόντα της Κύπρου. Συλλέγεται αυστηρά κατά την εποχή του και η αστυνομία παρακολουθεί την τήρηση των κανόνων, επειδή η συγκομιδή είναι πολύτιμη και ανήκει στους αγρότες.

• Τι είναι η χαρουπιά
• Πού χρησιμοποιείται το χαρούπι
• Τι παράγεται από το χαρούπι
• Οφέλη του χαρουπιού
• Πότε συλλέγεται το χαρούπι
• Συχνές ερωτήσεις

Η χαρουπιά, ή χαρούπι, είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φυτά της Μεσογείου και αληθινό σύμβολο της Κύπρου. Οι καρποί της συλλέγονται αυστηρά σε συγκεκριμένη εποχή, ενώ η αστυνομία παρακολουθεί προσεκτικά την τήρηση των κανόνων: η μη εξουσιοδοτημένη συλλογή λοβών απαγορεύεται και τιμωρείται με πρόστιμα. Αυτό οφείλεται στη μεγάλη αξία της συγκομιδής και στο γεγονός ότι πολλά δέντρα ανήκουν σε ντόπιους γεωργούς.

Τι είναι η χαρουπιά

Η χαρουπιά είναι αειθαλές δέντρο που φύεται:

• στην Κύπρο,
• στην Ελλάδα,
• στην Τουρκία,
• στις χώρες της Βόρειας Αφρικής,
• στην Ισπανία και στη Μάλτα.

Καλλιεργείται εδώ και χιλιάδες χρόνια. Ήδη οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τους καρπούς του φυτού, και από τη λέξη τους keration («μικρό κέρας») προέρχεται η σύγχρονη ονομασία. Στον αγγλόφωνο κόσμο το δέντρο είναι γνωστό ως carob.

Τα δέντρα αντέχουν στη ζέστη και την ξηρασία, αναπτύσσονται σε πετρώδη εδάφη και ζουν πολλές δεκαετίες ή ακόμη και αιώνες.

Πού χρησιμοποιείται το χαρούπι

Οι Κύπριοι αξιοποιούν τη χαρουπιά σχεδόν χωρίς απόβλητα — πολύτιμα είναι τόσο τα φύλλα όσο και οι καρποί.

Φύλλα

Χρησιμοποιούνται ως θρεπτική ζωοτροφή.

Λοβοί (καρποί)

Οι λοβοί είναι το πιο πολύτιμο μέρος του δέντρου. Είναι γλυκείς, σκληροί και όταν ωριμάσουν πλήρως αποκτούν σκούρο καφέ χρώμα.

Από αυτούς παράγονται:

• χαρουπάλευρο (κόμμι χαρουπιού) (E410) — δημοφιλές πηκτικό,
• αλεύρι χαρουπιού — φυσική εναλλακτική του κακάο,
• σιρόπι χαρουπιού, το οποίο στην Κύπρο ονομάζεται «χαρουπόμελο»,
• συμπληρώματα διατροφής και γλυκίσματα,
• συστατικά για αρτοσκευάσματα και ζαχαρωτά.

Η Κύπρος εξάγει ενεργά κόμμι χαρουπιού — ένα από τα παραδοσιακά προϊόντα του νησιού.

Τι παράγεται από το χαρούπι

Το χαρούπι είναι εξαιρετικά πολυμορφικό. Στην Κύπρο το χρησιμοποιούν για:

• Φρέσκοι λοβοί τρώγονται κατευθείαν από το δέντρο, σαν γλυκοί τραγανοί καρποί.
• Αλεσμένοι σπόροι βράζονται με γάλα και δίνουν ρόφημα που θυμίζει ζεστή σοκολάτα.
• Τσάι από τους λοβούς — είναι γλυκό ακόμη και χωρίς ζάχαρη.
• Αλεσμένοι σπόροι παρασκευάζονται όπως το μαύρο τσάι — το ρόφημα είναι πλούσιο και αρωματικό.
• Σκόνη χαρουπιού χρησιμοποιείται σε γλυκά και αρτοσκευάσματα: κέικ, μπισκότα, σπιτικά γλυκίσματα.
• Σιρόπι χαρουπιού προστίθεται σε γιαούρτι, κουάκερ και κοκτέιλ.
• Από τους καρπούς παρασκευάζεται σπιτική ζιβανία — δυνατό ποτό με ήπιες γλυκές νότες.

Οφέλη του χαρουπιού

Αν και το άρθρο δεν είναι ιατρικό, αξίζει να σημειωθούν οι γνωστές ιδιότητές του:

• δεν περιέχει καφεΐνη (σε αντίθεση με το κακάο),
• έχει φυσική γλυκύτητα,
• είναι πλούσιο σε φυτικές ίνες,
• είναι υποαλλεργικό,
• χρησιμοποιείται στη διαιτητική και vegan κουζίνα.

Γι’ αυτό το χαρούπι χρησιμοποιείται όλο και πιο συχνά ως υποκατάστατο κακάο και ζάχαρης σε υγιεινά γλυκά.

Πότε συλλέγεται το χαρούπι στην Κύπρο

Η συγκομιδή γίνεται τέλη καλοκαιριού — αρχές φθινοπώρου, όταν οι λοβοί ωριμάσουν πλήρως και αποκτήσουν σκούρο καφέ χρώμα. Η συλλογή γίνεται χειρωνακτικά: οι λοβοί χτυπιούνται με μακριά ραβδιά ή συγκεντρώνονται από το έδαφος μετά την φυσική πτώση τους.

Η αστυνομία παρακολουθεί την εποχή συγκομιδής, καθώς η παραγωγή έχει σημαντική οικονομική αξία και η παράνομη συλλογή βλάπτει τους αγρότες.

Συχνές ερωτήσεις για τη χαρουπιά

Μπορείτε να πείτε περισσότερα για τη ζιβανία από χαρούπι;

Η κλασική ζιβανία παρασκευάζεται από σταφύλια, όμως κάποιοι τεχνίτες τη φτιάχνουν και από διάφορα φρούτα και καρπούς, περιλαμβανομένων των λοβών της χαρουπιάς. Περισσότερα για τα μέρη όπου μπορείτε να βρείτε ένα τέτοιο ποτό έχουμε αναφέρει εδώ: πού αγοράζεται.

Τι κοινό έχει η χαρουπιά με τα διαμάντια;

Με την πρώτη ματιά — τίποτα. Αλλά η χαρουπιά χάρισε στον κόσμο έναν από τους βασικούς όρους της κοσμηματοποιίας.

Η ιταλική ονομασία του φυτού — carato — είναι γνωστή σε όσους έχουν ασχοληθεί με κοσμήματα. Η σύνδεση είναι απλή: οι σπόροι της χαρουπιάς έχουν εξαιρετικά σταθερό βάρος και στην αρχαιότητα χρησιμοποιούνταν ως φυσικό πρότυπο μάζας.

Οι κοσμηματοπώλες ζύγιζαν χρυσά και αργυρά αντικείμενα, και αργότερα πολύτιμους λίθους, χρησιμοποιώντας αυτούς τους σπόρους.

Έτσι εμφανίστηκε το σύγχρονο καράτι — μονάδα μέτρησης βάρους διαμαντιών και άλλων λίθων.
1 καράτι = 0,2 γραμμάρια, που αντιστοιχεί στο μέσο βάρος ενός σπόρου χαρουπιού.