İRAN'DA SAVAŞ | 8 MART ÖZETİ, 8. GÜN GERİLİM BÖLGE SINIRLARINI AŞIYOR: KIBRIS VE AVRUPA RİSK ALTINDA

İran ile İsrail arasındaki savaşın sekizinci günü, çatışmanın niteliğinde gözle görülür bir değişikliğe işaret ediyor. İlk günlerde taraflar geniş çaplı bir tırmanışa hazır olduklarını gösterirken, şu an İran'ın İsrail'e yönelik doğrudan saldırılarının yoğunluğu azalmış durumda. Mevcut verilere göre, son 24 saat içinde dalga başına yalnızca bir veya iki balistik füze ve gün boyunca sadece birkaç saldırı gibi münferit fırlatmalar kaydedildi. Bu arka planda Tahran'ın, görünüşe göre baskıyı müttefik güçler aracılığıyla genişletmeye ve bölgedeki altyapıya yönelik saldırılara odaklandığı anlaşılıyor.

İran yanlısı grupların faaliyetleri yüksek seyretmeye devam ediyor. Hizbullah, Lübnan sınırındaki ve İsrail'in kuzeyindeki İsrail ordusu mevzilerine saldırmayı sürdürüyor. Son 24 saat içinde kuzey bölgelerinde neredeyse her saat başı sirenler çaldı. Aynı zamanda Yemenli Husiler, Suudi Arabistan'daki Şeybe petrol sahasına yedi insansız hava aracı fırlattı. Paralel olarak, Hürmüz Boğazı bölgesindeki deniz taşımacılığına yönelik saldırılar devam ediyor; çatışma süresince orada şimdiden dokuz gemiye saldırı düzenlendi.

Körfez ülkelerinin enerji altyapısı yavaş yavaş temel hedeflerden biri haline geliyor. Kuveyt, saldırı tehdidi nedeniyle petrol üretimi ve rafinerisinde kesintiye gidildiğini bildirdi. Suudi Arabistan, krallık topraklarına ve enerji tesislerine yönelik saldırıların devam etmesi halinde Riyad'ın karşılık vermek zorunda kalacağı konusunda Tahran'ı uyardı.

Askeri durum, yeni kayıp haberleriyle de eşlik ediliyor. New York Polisi, Kuveyt'te bulunan bir Amerikan askerinin daha hayatını kaybettiğini duyurdu. Resmen bir "tıbbi vaka"dan söz edilse de, çatışma ortamında bu tür haberler kaçınılmaz olarak büyük ilgi çekiyor. Bölgede hayatını kaybeden Amerikan askerlerinin toplam sayısı yediye ulaştı. İsrail ordusu ise Güney Lübnan yakınlarında iki askerin yaralandığını bildirdi. İsrail saldırıları ve tahliye emirleri nedeniyle 450 binden fazla Lübnan sakini evlerini terk etmek zorunda kaldı.

Paralel olarak, İran'ın kendi içinde siyasi önemi olabilecek haberler geliyor. İsrail Kanal 12, dini lider Ali Hamaney'in oğlu Mücteba Hamaney'in bir suikast girişimi sonucu yaralandığını iddia etti. Bu bilginin İran kaynaklarından henüz bir teyidi bulunmuyor.

Savaşın yavaş yavaş Orta Doğu sınırlarının dışına çıkması özel bir dikkat çekiyor. Norveç'te, Oslo'daki ABD konsolosluğu yakınında bir patlama meydana geldi. Saldırıyı henüz kimse üstlenmedi ve yaralılar hakkındaki bilgiler eksik kalmaya devam ediyor. Ancak Avrupa'daki bir Amerikan diplomatik temsilciliğine saldırı yapılmış olması bile, çatışmanın sonuçlarının asıl harekat alanından çok daha uzağa yayılabileceğini gösteriyor.

Bu bağlamda Kıbrıs da giderek daha sık anılıyor. Ada geleneksel olarak Doğu Akdeniz'de nispeten güvenli bir bölge olarak görülse de, coğrafi konumu ve üzerindeki yabancı askeri tesislerin varlığı, genişleyen çatışma koşullarında onu potansiyel olarak savunmasız kılıyor. Birçok kişi, adanın daha önce de benzer tehditlerle karşılaştığını hatırlıyor — Kıbrıs tarihinde ABD Büyükelçiliği yakınında bir patlama yaşanmıştı ve son yıllarda diplomatik misyonların ve askeri üslerin güvenliği sürekli bir dikkat konusu olmaya devam ediyor.

Silahlı çatışmalar sırasında bile diplomatik temsilcilikler çalışmalarını sürdürür. Konsolosluklar vatandaşlara yardım ederken, büyükelçilikler devletler arası siyasi etkileşimi sağlar. Bu nedenle, bu tür tesislere yönelik saldırılar genellikle son derece tehlikeli bir sinyal olarak görülür; çatışmanın küreselleşmeye başladığı ve katılımcı çevresinin genişlediği anlamına gelebilir.

Bu olayların gölgesinde, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'dan beklenmedik bir açıklama geldi. Ülkenin geçici yönetim konseyinin, İran'a yönelik saldırılar doğrudan kendi topraklarından gelmediği sürece komşu devletlere yönelik saldırıları durdurma kararını onayladığını bildirdi. Özünde bu, çatışmanın Körfez ülkelerine daha fazla yayılmasını sınırlama girişimidir.

Ancak bu açıklama gözlemciler arasında soru işaretleri yarattı. İran'ın siyasi sistemi, cumhurbaşkanının stratejik askeri kararlar üzerinde belirleyici bir etkiye sahip olmayacağı şekilde yapılandırılmıştır. Güvenlik alanındaki temel yetkiler dini liderde, dini yönetimde ve Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) ile bağlantılı yapılardadır. Ülke dışındaki askeri operasyonların planlanması ve yürütülmesinde merkezi rolü DMO oynamaktadır.

Bu nedenle göze çarpan bir çelişki ortaya çıkıyor. Bir yandan cumhurbaşkanı komşu devletlere yönelik saldırıları sınırlamaya hazır olduğunu beyan ederken, diğer yandan bölgenin enerji altyapısına yönelik saldırılar ve deniz taşımacılığına yönelik baskılar devam ediyor. Bu durum, ya İran yönetimi içindeki karmaşık bir karar uyumlaştırma sistemine ya da siyasi söylemin askeri uygulama ile henüz tam olarak örtüşmediğine işaret edebilir.

İran yönetimi içinde herhangi bir bölünmeden söz etmek için henüz çok erken. Ancak söylem ve eylemlerdeki farklılık yavaş yavaş fark edilir hale geliyor. Savaş koşullarında bu tür uyuşmazlıklar, özellikle dini, askeri ve sivil kurumlar arasında karmaşık bir güç dağılımı sistemine sahip bir devlet söz konusu olduğunda kaçınılmaz olarak dikkat çekiyor.

Bu arada bölge ülkeleri için başka bir soru ortaya çıkıyor. İran gerçekten daha fazla saldırıyı sınırlamaya çalışsa bile, halihazırda gerçekleşmiş olan saldırıların sonuçları ortadan kalkmayacaktır. Petrol altyapısı saldırıya uğradı, deniz taşımacılığı tehdit altına girdi ve enerji piyasaları istikrarsızlığa tepki vermeye başladı.

Bu koşullarda birçok Körfez devleti zor bir seçimle karşı karşıya kalıyor. Yaşananları görmezden gelemezler ancak gerilimin daha da tırmanması tüm bölge için riskler taşıyor. İşte bu yüzden, her ne kadar gerçek eylemler çatışmanın sona ermekten çok uzak olduğunu gösterse de, olası bir gerilimi düşürme (de-eskalasyon) açıklamaları giderek daha sık duyuluyor.