Bölünmeyi yönetmek

Kıbrıs'taki iki toplum liderinin son görüşmesi, müzakere sürecinin bugün siyasi bir çözüm arayışına değil, taraflar arasında kontrollü bir etkileşimin sürdürülmesine odaklandığının bir başka kanıtı oldu. Görüşmelerin sonucu dört güven artırıcı önlem oldu: bir sivil toplum danışma organının oluşturulması, ada genelinde dini törenlerin çerçevesinin uyumlu hale getirilmesi, sağlık konularında iş birliğinin sürdürülmesi ve hellim dahil Kıbrıslı Türk ürünleri için bir sertifikasyon mekanizmasının kurulması.

Bu anlaşmalar, iletişim kanallarının açık tutulmasını ve minimum düzeyde işlevsel bir iş birliğinin sürdürülmesini sağlamaktadır. Ancak bunlar temel siyasi çelişkilere değinmemekte ve tarafları Kıbrıs sorununun temel meselelerinin çözümüne yaklaştırmamaktadır.

Aslında tarafların devam eden siyasi bölünme koşullarında uzun vadeli bir arada yaşamaya adapte oldukları bir «yumuşak bölünme yönetimi» modelinin oluşturulması söz konusudur.

Sıfır aktivite

Toplantının en belirgin sonucu, gerçekten önemli konularda ilerleme kaydedilememesi oldu. BM Genel Sekreteri'nin kişisel temsilcisi María Ángela Holguín'in çabalarına rağmen, taraflar yeni geçiş kapılarının açılması konusunda bile anlaşamadılar.

BM için bu konu, olası bir «5+1» formatındaki konferans öncesinde olumlu bir dinamik yaratabilecek asgari bir adım olarak görülüyordu. Ancak bu kadar sınırlı bir düzeyde bile başarısız olunması, siyasi yaklaşım farklılıklarının ne kadar derin olduğunu göstermektedir.

Bugün taraflar tuhaf bir paralel hareket modunda varlıklarını sürdürüyorlar: doğrudan karşı karşıya gelmekten kaçınıyorlar ama gerçek bir yakınlaşma da sergilemiyorlar. «Olumlu atmosfer», gerçek bir ilerleme işaretinden ziyade çıkmazı yönetmek için diplomatik bir araç haline geliyor.

Çerçeve nerede?

Kıbrıs Cumhuriyeti Başkanı Nikos Hristodulidis, tam teşekküllü müzakere sürecinin yeniden başlama olasılığına dair söylemlerini sürdürüyor. Görüşmenin ardından yaz aylarında genişletilmiş bir uluslararası konferans olasılığı ve esaslı müzakerelere potansiyel dönüş hakkında yeniden açıklamalarda bulundu.

Ancak bu açıklamaların arkasında henüz net bir siyasi çerçeve bulunmamaktadır. Ne tartışılacak konuların üzerinde mutabık kalınmış bir listesi sunulmuştur ne de yeni sürecin formatının ne olabileceği ve tarafların tavizlere ne kadar hazır olduğu konusunda bir anlayış mevcuttur.

Yeni bir diplomatik girişimin başlatıcısı olarak António Guterres'e yapılan çağrılar beklenti yaratıyor ancak henüz gelecekteki diyaloğun somut parametreleriyle desteklenmiyor.

Kıbrıslı Türklerin iç işleri

Kıbrıslı Rum tarafı, müzakerelerdeki durgunluğu giderek daha fazla Kıbrıslı Türk toplumundaki iç siyasi durumla ilişkilendiriyor. Hristodulidis, Ulusal Birlik Partisi (UBP) etrafındaki iktidar ittifakının etkisine ve işgal altındaki topraklarda yaklaşan siyasi süreçlere açıkça atıfta bulunuyor.

Lefkoşa'da iç siyasi dinamiklerin, özellikle olası erken «parlamento» seçimleri tartışmalarının yaşandığı bir ortamda Tufan Erhürman'ın manevra alanını kısıtladığı düşünülüyor.

Federal perspektifi destekleyen güçlerin güçlenmesinin Kıbrıslı Türk toplumundaki siyasi dengeyi değiştirebileceğine dair beklentiler var. Ancak şimdilik bu durum, güncel siyasetin bir faktörü olmaktan ziyade gelecek için bir senaryo olarak kalmaktadır.

Süsleme çabası

Kendi payına Tufan Erhürman görüşmelerden sonra daha temkinli bir pozisyon aldı. Varılan anlaşmaların sınırlı görünebileceğini kabul etti ancak bunların toplumlararası diyaloğu sürdürmek için önemini vurguladı.

Bu söylem, tarafların Kıbrıs sorununun özüne dair ciddi bir tartışma aşamasına henüz yaklaşmadıklarının anlaşıldığını yansıtmaktadır. Temel görev, temasları sürdürmek ve tam bir siyasi yabancılaşmayı önlemek olmaya devam etmektedir.

İşte bu nedenle mevcut toplantılar, tarihi bir uzlaşma hazırlığından ziyade statükonun diplomatik bir eşliği niteliğini taşımaktadır.

Net pozisyonlar aranıyor

Birleşmiş Milletler de artan bir temkinlilik sergiliyor. New York'ta yeni bir müzakere süreci başlatmaya yönelik birkaç başarısız girişimin ardından, esaslı müzakereler için siyasi bir temelin mevcut olduğuna dair asgari bir güven olmadan yeni bir uluslararası konferans düzenlemeye hazır değiller.

Bu nedenle, María Ángela Holguín'in Kıbrıs'a dönüşü artık otomatik bir adım olarak görülmüyor. Uluslararası arabulucular öncelikle tarafların gerçek niyetlerini değerlendirmeyi ve en azından sınırlı bir ilerleme olasılığının olup olmadığını anlamayı amaçlıyor.

BM'de şu husus giderek daha net anlaşılıyor: Ortak bir zemin olmaksızın başlayacak yeni bir süreç, önceki başarısız girişimlerin kaderini paylaşma riski taşıyor.

İki yön

Uluslararası diplomasinin perde arkasında bugün yeni bir çözüm girişimi için iki olası yaklaşım tartışılıyor. Birincisi, gelecekteki müzakerelerin ana parametrelerini ve asgari siyasi temeli önceden belirleyecek bir stratejik çerçeve belgesinin hazırlanmasını öngörüyor.

İkinci yaklaşım ise María Ángela Holguín tarafından desteklenen daha esnek bir kavramla ilişkilendiriliyor. Bu yaklaşım, konfederasyon unsurları dahil ara modellerin tartışılmasına izin veren kademeli ve aşamalı bir süreç öngörüyor.

Şu ana kadar her iki seçenek de kesin bir şekil almadı. Ancak bu tür tartışmaların ortaya çıkması bile geleneksel federal modelin giderek artan zorluklarla karşılaştığını gösteriyor.

Bugün Kıbrıs sorunu geçişsel ancak son derece belirsiz bir aşamada. Görüşmeler devam ediyor, taraflar diplomatik temaslarını sürdürüyor ve Birleşmiş Milletler sürece dahil olmaya devam ediyor. Ancak süreç yönetimi ile esaslı müzakereler arasındaki gerçek boşluk hala önemli düzeyde.

Mevcut aşamanın ana özelliği statükonun kademeli olarak güçlenmesi oluyor. Adanın bölünmesi giderek daha az geçici bir durum ve giderek daha fazla sürdürülebilir bir siyasi gerçeklik olarak algılanıyor.

İşte bu dönüşüm bugün Kıbrıs sorununun geleceği için temel zorluk haline geliyor.